Nie daj się oszukać. Zachowaj czujność w rozmowie, przez telefon i w internecie
Oszustwa przybierają różne formy, ale ich cel jest zawsze ten sam — wyłudzenie pieniędzy, danych osobowych, dostępu do konta bankowego lub nakłonienie pokrzywdzonego do wykonania przelewu. Przestępcy wykorzystują pośpiech, emocje, strach, zaufanie do instytucji oraz nieuwagę. Dlatego tak ważne jest, aby znać najczęstsze metody działania oszustów i wiedzieć, jak się przed nimi chronić.
Oszust może podać się za policjanta, pracownika banku, poczty, kuriera, członka rodziny, znajomego z komunikatora internetowego, sprzedawcę, kupującego albo konsultanta technicznego. Często działa szybko, wywiera presję i przekonuje, że sprawa jest pilna. Może twierdzić, że doszło do wypadku, że pieniądze na koncie są zagrożone, że trzeba natychmiast potwierdzić transakcję, dopłacić niewielką kwotę do przesyłki albo kliknąć w przesłany link.
Jedną z najbardziej znanych metod jest oszustwo „na policjanta” lub „na funkcjonariusza CBŚP”. Przestępca informuje, że prowadzone są tajne działania, a pieniądze zgromadzone na koncie są zagrożone. Następnie nakłania do przekazania gotówki, wykonania przelewu albo wypłacenia pieniędzy i pozostawienia ich w wyznaczonym miejscu. Pamiętajmy — prawdziwi policjanci nigdy nie proszą o przekazanie pieniędzy, nie żądają danych do logowania i nie informują telefonicznie o tajnych akcjach.
Inną często stosowaną metodą jest oszustwo „na wypadek” lub „na członka rodziny”. Sprawca dzwoni i przekonuje, że bliska osoba spowodowała zdarzenie drogowe albo pilnie potrzebuje pieniędzy, aby uniknąć poważnych konsekwencji. Rozmowa prowadzona jest w taki sposób, aby wywołać silne emocje i uniemożliwić spokojne zastanowienie się nad sytuacją. W takim przypadku należy natychmiast rozłączyć się i samodzielnie skontaktować z bliskimi.
Coraz częściej oszuści działają również w internecie. Tworzą fałszywe sklepy internetowe, podszywają się pod portale sprzedażowe, firmy kurierskie, banki, urzędy lub operatorów płatności. Przesyłają linki do fałszywych stron, które wyglądają bardzo podobnie do prawdziwych. Po wpisaniu danych logowania, numeru karty płatniczej lub kodu autoryzacyjnego przestępcy mogą przejąć pieniądze z konta.
Popularne są także oszustwa przy zakupach i sprzedaży internetowej. Sprzedający otrzymuje wiadomość od rzekomego kupującego, który twierdzi, że opłacił już przesyłkę i wysyła link do „odbioru pieniędzy”. W rzeczywistości link prowadzi do fałszywej strony płatności. Pamiętajmy — aby otrzymać pieniądze za sprzedany przedmiot, nie trzeba podawać danych karty, loginu do banku ani zatwierdzać operacji w aplikacji mobilnej.
Przestępcy wykorzystują również metodę „na podszywacza”. W takich przypadkach przejmują konto w mediach społecznościowych lub komunikatorze albo tworzą profil łudząco podobny do konta osoby, którą znamy. Następnie wysyłają wiadomość z prośbą o pilną pomoc finansową, opłacenie zamówienia, przekazanie kodu płatności lub wykonanie przelewu. Wiadomość może wyglądać wiarygodnie, bo przychodzi z konta znajomego albo członka rodziny.
Zanim przekażemy jakiekolwiek pieniądze, kod płatności lub dane, zawsze upewnijmy się, czy rzeczywiście pisze do nas ta osoba. Najlepiej zadzwonić do niej pod znany numer telefonu i potwierdzić prośbę. Sama wiadomość w komunikatorze nie jest wystarczającym potwierdzeniem. Warto też pamiętać, że po przekazaniu kodu i zatwierdzeniu transakcji pieniądze mogą szybko trafić do przestępców.
Uważać należy także na fałszywe inwestycje. Oszuści obiecują szybki i wysoki zysk, zachęcają do inwestowania w kryptowaluty, akcje, surowce lub inne „pewne okazje”. Często namawiają do zainstalowania programu do zdalnej obsługi urządzenia. W ten sposób mogą uzyskać dostęp do komputera, telefonu, konta bankowego i danych osobowych.
Aby nie paść ofiarą oszustwa, stosujmy kilka podstawowych zasad. Nie działajmy pod presją czasu. Nie klikajmy w podejrzane linki. Nie podawajmy nikomu loginów, haseł, kodów BLIK, danych karty płatniczej ani kodów autoryzacyjnych z SMS-ów. Nie instalujmy aplikacji polecanych przez nieznane osoby. Zawsze sprawdzajmy adres strony internetowej, dane sprzedawcy i opinie o sklepie. W razie wątpliwości przerwijmy rozmowę i samodzielnie skontaktujmy się z bankiem, rodziną lub właściwą instytucją.
Szczególną ostrożność powinny zachować osoby starsze, które często stają się celem oszustów działających telefonicznie. Warto rozmawiać z rodzicami, dziadkami i sąsiadami o metodach przestępców. Ustalmy z bliskimi prostą zasadę — w razie telefonu z prośbą o pieniądze zawsze najpierw rozłączamy się i kontaktujemy z rodziną pod znanym numerem.
Jeśli podejrzewamy, że ktoś próbuje nas oszukać, nie kontynuujmy rozmowy. Rozłączmy się, nie przekazujmy pieniędzy i nie wykonujmy żadnych poleceń. W przypadku utraty pieniędzy należy jak najszybciej skontaktować się z bankiem, zablokować dostęp do konta lub karty, a następnie powiadomić Policję.
Pamiętajmy — oszuści stale zmieniają swoje metody, ale zawsze liczą na naszą nieuwagę, pośpiech i emocje. Rozsądek, ograniczone zaufanie i chwila zastanowienia mogą uchronić nas przed utratą oszczędności.